Skip to main content

Το χρέος για αρχάριους - Μια ιστορική επισκόπηση

Σπύρος Μαρκέτος

Μέρος 3ο - Ο θεός διαγράφει το χρέος

Από την αυγή των ιστορικών χρόνων το χρέος, θεσμός χιλιάδες χρόνια αρχαιότερος από το χρήμα, συγχεόταν με την ενοχή κι έφερνε στους οφειλέτες καταισχύνη. Συνδεόταν επίσης με το κράτος. Τις πρώτες μορφές κρατικής οργάνωσης τις συναντούμε στη νότια Μεσοποταμία πριν από πέντε χιλιάδες χρόνια, δηλαδή περίπου τον ίδιο καιρό που ανιχνεύουμε τα αρχαιότερα ίχνη έντοκου δανεισμού.

Ωστόσο μέχρι την Κλασική εποχή το κράτος έλεγχε και συχνά έσβηνε τα χρέη (με εξαίρεση τα εμπορικά). Τούτο συνέβαινε, για παράδειγμα, όταν ξεσπούσε πόλεμος ή ενθρονιζόταν νέος βασιλιάς. Τα αγροτικά χρέη διαγράφονταν, οι περιουσίες που είχαν αλλάξει χέρια επιστρέφονταν, οι δούλοι ελευθερώνονταν. Όλα αυτά χάρη σ’ έναν θεσμό γνωστό με το εβραϊκό του όνομα, ιωβηλαίο. Τα ιωβηλαία συνέβαλλαν στη σταθερότητα όσο και στη νομιμοποίηση των αρχαίων μοναρχιών. Κρατώντας τις κοινωνίες ενωμένες στερέωναν την εσωτερική ειρήνη και διευκόλυναν την εξωτερική. Χωρίς αυτά μάλλον δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν τα αδύναμα πρώιμα κράτη, ή ακόμη και οι ίδιοι οι λαοί.

Ο περίφημος κοινωνικός ανθρωπολόγος Ντέηβιντ Γκραίμπερ διακρίνει στις προκαπιταλιστικές χιλιετίες εναλλαγές μεταξύ περιόδων σχετικής κοινωνικής ειρήνης και ανερχόμενων συστημάτων πίστωσης, και περιόδων σύγκρουσης και λεηλασίας στις οποίες η πίστωση συρρικνωνόταν ή κι εξαφανιζόταν ολότελα για ν’ αντικατασταθεί από συναλλαγές με πολύτιμα μέταλλα ή άλλες μορφές ρευστού. Οι σχέσεις εμπιστοσύνης σπάνιζαν σε τέτοιες περιόδους και τα δίκτυα που στηρίζονταν σ’ αυτές έφθιναν. Χωρίς ιωβηλαία οι οικονομίες οδηγούνταν σε αποσύνθεση και οι κατεστραμένοι λαοί αναζητούσαν διέξοδο σε πολέμους.

Καθώς οι ολιγαρχικές πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας αρνούνταν να θεσπίσουν ιωβηλαία, αντιμετώπιζαν ολοένα ισχυρότερες κοινωνικές πιέσεις. Όταν οι εξωτερικοί εποικισμοί συνάντησαν τα φυσικά τους όρια άρχισαν να ξεσπούν παρατεταμένοι κοινωνικοί αγώνες, καθώς οι χρεωμένες μάζες εξεγείρονταν ενάντια στην αδικία του έντοκου χρέους. Σε πολλές πόλεις η πολιτική αλλαγή, περισσότερο ή λιγότερο βίαιη, ήρθε με τη μορφή της δημοκρατίας, με άλλα λόγια του κράτους των μη εχόντων. Κράτος στα αρχαία σήμαινε εξουσία, ενώ δήμος ήταν οι μάζες χωρίς περιουσία, οι ακτήμονες. Στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων εμφανίστηκαν δημοφιλείς τύραννοι που επέβαλλαν σεισάχθειες, κατά κυριολεξία απαλλαγές από το βάρος του χρέους.

Η σεισάχθεια λοιπόν, που σε προηγούμενα συστήματα της Μέσης Ανατολής ήταν κομάτι της κανονικότητας μέσω των ιωβηλαίων, σε αρκετά μέρη της Ελλάδας κατακτήθηκε μέσα από παρατεταμένους και συγκλονιστικούς αγώνες κι επαναστάσεις. Ωστόσο στο επόμενο σύστημα, της Ρώμης, ακόμη και αυτοί οι αγώνες απέτυχαν.

Η Ρώμη αντέγραψε και κλιμάκωσε την ήδη ακραία κοινωνική διαστρωμάτωση της ολιγαρχικής Ελλάδας. Επέβαλε σε βαθμό προηγουμένως αδιανόητο ανισότητες, μαζί τους μια καθημερινή ζωή στερημένη και όπου είχε κανονικοποιηθεί η ωμότητα. Οι ρωμαίοι φτωχοί αντιστάθηκαν, αλλά έχασαν τη μάχη. Εξέχοντες ηγέτες, πρώτα πρώτα οι αδερφοί Γράκχοι, εγγονοί του περίφημου Σκιπίωνα που είχε νικήσει την Καρχηδόνα, και ο Ιούλιος Καίσαρας, προώθησαν τολμηρά την υπόθεσή τους, αλλά καταστράφηκαν από τη σύντονη αντίδραση των ολιγαρχικών. Ο λαός και η πλέμπα, populus και plebs, έχασαν περιουσίες και δικαιώματα. Η ήττα τους σταθεροποίησε, με τρομαχτικό ανθρώπινο τίμημα, την άρχουσα ολιγαρχία, αλλά το σύστημα που έτσι γεννήθηκε έφερε τελικά την πτώση της Ρώμης. Στο μεταξύ το χρέος είχε διαλύσει την οικονομία και το χρήμα είχε γίνει σπάνιο, ενώ οι τράπεζες είχαν ήδη εξαφανιστεί τον τρίτο αιώνα μ.Χ.

Δίπλα και απέναντι στην ολιγαρχία ο κλασικός κόσμος γέννησε μαζικά θρησκευτικά κινήματα τα οποία δικαίωναν τους οφειλέτες. Καθώς οι εγκόσμιες δυνάμεις γύρω από τα παράλια της Μεσογείου ελέγχονταν από τους πιστωτές, οι φτωχοί αναζητούσαν παρηγοριά στη θεία πρόνοια ή σ’ ελπίδες θεϊκής ανταπόδοσης. Η αξίωση διαγραφής του χρέους κωδικοποιήθηκε ακόμη και στην καθημερινή προσευχή -«καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν». Ο Μάικλ Χάντσον, πρωτεργάτης της μελέτης του χρέους στην αρχαιότητα, μας δίνει μια ρεαλιστική εικόνα του Ιησού ως επαναστάτη εναντίον των δανειστών.

Στους αιώνες που μεσολάβησαν ανάμεσα στην κλασική αρχαιότητα και στον σημερινό μας κόσμο η χριστιανοσύνη και το ισλάμ καταδίκαζαν έντονα τον έντοκο δανεισμό. Στην πραγματικότητα αυτό ακριβώς σήμαινε ‘τοκογλυφία’, να δανείζεις με τόκο, οποιοδήποτε τόκο. Κάθε τόκος ήταν υπερβολικά υψηλός, οδηγούσε απευθείας στην Κόλαση. Ωστόσο η εμπορική πίστωση ανθούσε τον καιρό της Αναγέννησης σε θύλακες όπως ήταν οι ολιγαρχικές πόλεις-κράτη της Βενετίας, της Φλωρεντίας και της Γένοβας. Ακριβώς αυτά τα μικροσκοπικά κι ελεύθερα από φεουδάρχες επικυρίαρχους κράτη έστησαν τα πρώτα χρηματοπιστωτικά δίκτυα απ’ όπου ξεπήδησε ο σύγχρονος καπιταλισμός.

Οι πιστώσεις τις οποίες διαχειρίζονταν τέτοια δίκτυα ήταν ιδιωτικές. Δημόσιο δανεισμό η Ευρώπη δεν είχε στον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Κρατικά χρέη κατά κανόνα δεν γεννούνταν από δάνεια, αλλά από φόρους υποτελείας ή λυτρα που υποχρεώνονταν να πληρώσουν οι πολιτείες. Μόνον υποτελείς πληθυσμοί πλήρωναν εκείνα τα χρόνια τακτικούς φόρους. Ήταν αδιανόητο, στην πραγματικότητα παράδοξο κι εγγενώς αντιφατικό, να φορολογείς ελεύθερους ανθρώπους. Με τα κριτήρια του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης όλοι εμείς σήμερα, που πληρώνουμε φόρο, δεν είμαστε ελεύθεροι, αλλά υποτελείς. Ελεύθεροι είναι σήμερα μόνον οι καπιταλιστές. Ακριβώς οι ίδιοι δηλαδή, στους οποίους όλοι οι υπόλοιποι είμαστε και χρεωμένοι.

***

Πηγή, σύνδεσμοι, παραπομπές:


[1] [2]

Comments

Popular posts from this blog

WikiLeaks paper confirms biggest fear of the US empire and the Wall Street mafia

The WIKILEAKS Public Library of US Diplomacy (PlusD) holds the world's largest searchable collection of United States confidential, or formerly confidential, diplomatic communications. As of April 8, 2013 it holds 2 million records comprising approximately 1 billion words. The collection covers US involvements in, and diplomatic or intelligence reporting on, every country on earth. It is the single most significant body of geopolitical material ever published. The PlusD collection, built and curated by WikiLeaks, is updated from a variety of sources, including leaks, documents released under the Freedom of Information Act (FOIA) and documents released by the US State Department systematic declassification review. 
globinfo freexchange
A cable from July, 2007, depicts the anxiety of US officials about the potential capability of North Korea to produce hardly detectable US counterfeit currency.

There are numerous references about the effort of the US government to stop the production…

While Trump cuts food stamps, USAID bankrolls Venezuela regime change with half a billion in tax dollars

The Trump administration has spent $654 million in “aid” to try to overthrow Venezuela’s government, including $435 million through USAID and $128 million directly to Juan Guaidó and his corrupt coup gang — all while imposing crippling austerity at home.
by Ben Norton
Part 5 - Falsely accusing Venezuela of the hemisphere’s worst migrant crisis

In addition to directly participating in regime-change efforts and bankrolling right-wing opposition groups, USAID has helped to popularize demonstrably false talking points demonizing Venezuela, which have been breathlessly echoed by corporate media stenographers.

In its press statements announcing tens of millions of tax dollars in support for Venezuela’s right-wing coup regime, USAID has accused Venezuela of creating “the largest external displacement in the history of the Western Hemisphere.

Mainstream media outlets have frequently repeated this claim, citing the US regime-change organization without investigating its veracity.
It is impossib…

Εξωτερική πολιτική για κλάματα: το Μητσοτακικό καθεστώς βάζει τη χώρα σε νέες περιπέτειες

globinfo freexchange

Πιστεύαμε ότι η κυβέρνηση Τσίπρα 'το είχε τερματίσει' όταν αποφάσισε (προφανώς μετά από έντονες Αμερικανικές πιέσεις) να προβεί στην ανήκουστη και απαράδεκτη ενέργεια να απελάσει τους τέσσερις Ρώσους διπλωμάτες. Το Μητσοτακικό καθεστώς όμως φαίνεται ότι έχει κάνει νέο ρεκόρ πλήρους υποταγής στους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές, δίνοντας το τελειωτικό χτύπημα στην ευελιξία της εξωτερικής πολιτικής που θα έπρεπε να έχει, έτσι και αλλιώς, κάθε σοβαρή και ανεξάρτητη χώρα. 
Όμως η δήλωση Μητσοτάκη απλώς επιβεβαίωσε ότι η νεοφιλελεύθερη Μητσοτακική δεξιά, η χειρότερη που γνώρισε η χώρα μεταπολιτευτικά, είναι απόλυτα υπόδουλη στα Αμερικανικά συμφέροντα. Και τελικά, πως η ίδια η χώρα, είναι ένα Δυτικό προτεκτοράτο και μια κανονική αποικία (και όχι απλά αποικία χρέους).
Ο χειρότερος Μητσοτάκης όλων των εποχών αποφάσισε να επισκεφτεί τον Ντόναλντ Τραμπ για να κάνει το πιστό του 'ρομποτάκι', δηλώνοντας ουσιαστικά ότι επικροτεί την εγκληματική ενέργεια - πέρα από κ…

Το Μητσοτακικό καθεστώς βυθίζει τη χώρα στο χάος

globinfo freexchange
Αμέσως μόλις η κυβέρνηση Μητσοτάκη ανέλαβε τα ηνία της χώρας, είχαμε προειδοποιήσει ότι, είτε με την ψήφο του, είτε με την αποχή του, ο "σοφός λαός" έδωσε το ελεύθερο στη χειρότερη δεξιά της μεταπολίτευσης να σαρώσει σαν 'οδοστρωτήρας' τα πάντα στο πέρασμά της. Μετά από τέσσερα χρόνια νεοφιλελεύθερης λαίλαπας, το τοπίο καταστροφής θα έχει κάνει τη χώρα κυριολεκτικά αγνώριστη.
Δεν μπορούσαμε όμως να φανταστούμε ότι η Μητσοτακική δεξιά θα παρήγαγε τέτοιο χάος σε τόσο μικρό διάστημα. Κι όμως, θα έπρεπε να το είχαμε προβλέψει.  
Διότι ένα τέτοιο καθεστώς, που ουσιαστικά επιβλήθηκε με τη βοήθεια της μιντιακής χούντας μέσα από μια εικονική πραγματικότητα αδιάκοπης επικοινωνιακής προπαγάνδας, ήταν θέμα χρόνου να τα βρει σκούρα όταν θα προσγειώνονταν απότομα στον πραγματικό κόσμο. 
Και το προσφυγικό ζήτημα ήταν αυτό που κυρίως επίσπευσε την αποκάλυψη της απόλυτης ένδειας του καθεστώτος και την πλήρη ανικανότητά του να χειριστεί σχεδόν οποιοδήποτε πρόβ…

As Houthis close in on Al-Qaeda in Yemen, US drone strikes target its leaders

An escalating campaign of U.S. drone strikes in Yemen has sparked anger from residents and tribal leaders. The drone strikes, according to the victims’ relatives, not only killed suspected members of al-Qaeda in the Arabian Peninsula (AQAP) but also killed and injured a number of civilians. The recent escalation comes after the commander of the U.S Central Forces, Joseph Votel, handed ousted former Yemeni President Abdrabbuh Mansur Hadi a list of al-Qaeda military commanders and their supporters being targeted by the United States, according to local news outlets close to Hadi.
Last week, a suspected C.I.A. drone targeted a home alleged to contain al-Qaeda leader Qassim al-Rimi in Marib Province, allegedly killing not only al-Rimi but some innocent civilians as well. By Washington’s standards, residents told MintPress, just because they were near the house, those civilians deserved to die alongside al-Qaeda. 
The drone strike took place in the al-Hazmah region in the eastern province…

Capitalist factions continue tough bargain in the beginning of the post-Brexit era

globinfo freexchange
Johnson's victory in the recent UK national election marked the definite "divorce" between the UK and the EU. Yet, the real "show" starts now as we begin to realize the toughness of the Brexit negotiations and the war between the capitalist factions, which is expected to become wilder. 
As we already mentioned, the pro-Brexit faction sees a potential Labour government under Jeremy Corbyn, also as a major threat. This is one of the few common views it has with the globalist faction. Now that the Corbyn "threat" has been removed, capitalist factions are free to focus on the war between them.
Johnson's big victory gives an additional advantage to the Brexiteers who are now seeking to impose their terms in this very tough bargain. 
In this merciless war, first signs show that Boris Johnson seeks a decisive strike at the heart of the globalist faction. That is, the financial sector and the City financial capital. Another decisive v…

Although liberal brains are still in a state of total denial, they start to accept that Bernie will probably win - eventually, they will get used to it

globinfo freexchange
Right after Jeremy Corbyn's heavy defeat in the recent UK national election, we warned that the corporate Democrats and the Clintonian establishment will seek to invest on this defeat in order to crush Sanders' momentum. Indeed, the US liberal media and their corporate stooges didn't waste time. Almost simultaneously, they launched one more anti-Sanders campaign based on Corbyn's defeat. 
As the Clintonian machine is still alive and strong, freshly-constructed narratives related to Corbyn's defeat have been added to the typical anti-Bernie campaigns by the machine's operators.


Yet, we also witness some level of weariness from the establishment in its effort to suppress and dissolve the progressive movement. As has been already mentioned, the establishment apparatus has come now to the point where it hesitates to try any new tricks against Bernie because it knows that may backfire further. 
And it's impressive that many liberals now i…

Bolivia: as elections near, US-backed interim gov’t mobilizes military, arrests opposition leaders

Wednesday, January 22 marks the day that Jeanine Añez is set to stand down as “interim” President of Bolivia, beginning the process for fresh elections set for May 3. Añez came to power in November, following a U.S.-backed coup that deposed the Movement to Socialism’s (MAS) Evo Morales. However, she is certainly not acting as if she intends to relinquish her power, let alone move towards new elections. Instead, she has sent the military, replete with tanks and other armored fighting vehicles, into the capital cities of all nine departments of the country.
MintPress News’ Ollie Vargas was on the scene in the center of the capital La Paz, where he filmed hundreds of armed soldiers performing drills outside the Cathedral of St. Francis and dozens of military vehicles circling the city, sirens on and guns drawn.

The purpose of that is to intimidate people ahead of possible protests against the coup on the 22nd of January…This was a show of force saying you are not going to be able to mar…

The DNC establishment looks desperate and ready to accept defeat in the civil war with Bernie and his progressive army

globinfo freexchange
It is no secret anymore. Various anchors, pundits and opinion writers in the corporate media admit that Bernie Sanders has gained a great momentum. Super PAC donors and their DNC proxies are out there in plain sight and full force to stop Bernie, right before the first critical battle in Iowa. Yet, all signs show that dirty tricks won't work this time.
The establishment apparatus exhibits an elevated panic as realizes that whatever it tries against Bernie not only doesn't work, but instead, sometimes backfires badly.
The most recent and perhaps loudest example, is an attack that has been orchestrated by CNN in co-ordination with the pseudo-progressive candidate, Elizabeth Warren, using the identity-politics weapon. This whole 'political drama' was so poorly directed - by a medium that has already lost its reliability - that it backfired very badly. Independent progressive media immediately recognized the dirty trick, as well as, people in social me…

Brazil’s far-right government backed terror plot against Venezuela, top newspaper reveals

Brazil’s extreme Bolsonaro government backed an attack on Venezuela in a plot to overthrow its elected president. The shocking terror operation has received no coverage in mainstream US media.
by Ben Norton
Part 2 - Trilogy: 3 planned attacks on Venezuela, with help from foreign countries
With the support of neighboring right-wing countries, Venezuelan military defectors planned to launch three military uprisings against the Venezuelan government on or around Christmas Eve, according to O Globo.

The official name of the operation was Trilogia (Trilogy). One attack targeted Venezuela’s Bolívar state on the southeastern border with Brazil; a second attack was planned as an amphibious invasion; and a third was to take place near Colombia’s border.

Two of these three planned attacks failed, as only one of the groups carried out the orders as planned.

Brazil-backed insurgents crossed into Venezuelan territory and, on December 22, attacked the 513 Selva Mariano Montilla infantry battalion in …