Skip to main content

'Εριχ Φρομ – Η καταστολή της κριτικής σκέψης

Ο ψευδοχαρακτήρας πού προσλαμβάνει η νόηση γίνεται καλύτερα κατανοητός από το ψευδοχαρακτήρα της βούλησης και των αισθημάτων. Είναι κατά συνέπεια προτιμότερο να αρχίσουμε το θέμα μας εξετάζοντας τις διαφορές ανάμεσα στη γνήσια νόηση και στην ψεύτικη νόηση.

Ας υποθέσουμε πώς βρισκόμαστε σ'ένα νησί όπου υπάρχουν ψαράδες και θερινοί επισκέπτες από την πόλη. Θέλουμε να μάθουμε τί καιρό κάνει και ρωτάμε έναν ψαρά και δύο επισκέπτες πού ξέρουμε πώς άκουσαν το ραδιοφωνικό μετεωρολογικό δελτίο. Ο ψαράς, με τη μακρόχρονη πείρα του και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον πού έχει για το πρόβλημα τού καιρού, θα αρχίσει να σκέφτεται, καθώς δεν είχε ασχοληθεί με το θέμα πριν τον ρωτήσουμε.

Ξέροντας τη διεύθυνση τού ανέμου, τη θερμοκρασία, την υγρασία και διάφορα άλλα στοιχεία χρήσιμα για την πρόγνωση τού καιρού, θα ζυγίσει τούς διάφορους παράγοντας ανάλογα με την αντίστοιχη σπουδαιότητά τους και θα καταλήξει σε μια λίγο-πολύ οριστική κρίση. Θα θυμάται φυσικά το μετεωρολογικό δελτίο και θα το επικαλεστεί ενισχυτικό ή όχι της γνώμης του. Αν δεν είναι ενισχυτικό, θα είναι προσεχτικός ως προς τούς διάφορους λόγους πού θα στηρίξει τη σκέψη του. 'Όμως αυτό πού θα πει, και αυτό είναι το ουσιώδες, είναι δική του γνώμη, το αποτέλεσμα της σκέψης του.

Ο πρώτος από τούς δύο επισκέπτες είναι ένας άνθρωπος, ο όποιος, όταν ρωτήσαμε τη γνώμη του, ήξερε πώς δε γνωρίζει πολλά πράγματα σχετικά με τον καιρό, ούτε και νοιώθει πώς έχει υποχρέωση να ξέρει. Μπορεί να απαντήσει απλά «δεν μπορώ να κρίνω. Το μόνο πού ξέρω είναι πώς το ραδιόφωνο είπε το και το».

Ο άλλος πού ρωτάμε είναι διαφορετικός τύπος. Πιστεύει πώς ξέρει πολλά πράγματα σχετικά με τον καιρό, ενώ στην πραγματικότητα ξέρει πολύ λίγα. Είναι από τα πρόσωπα πού νομίζουν πώς πρέπει να απαντούν σε κάθε ερώτημα. Σκέφτεται για ένα λεπτό και ύστερα λέει τη γνώμη «του», πού στην πραγματικότητα είναι αυτά πού είπε το ραδιόφωνο. Κι όταν ρωτηθεί πού στηρίζει αυτή τη γνώμη, απαντά πώς αυτό είναι το συμπέρασμα σύμφωνα με τη διεύθυνση τού ανέμου, τη θερμοκρασία και την υγρασία.

Η συμπεριφορά αυτού τού ανθρώπου, όπως τη βλέπουμε εξωτερικά, είναι ίδια με κείνη τού ψαρά. 'Αν όμως την αναλύσουμε προσεχτικότερα γίνεται φανερό πώς άκουσε την πρόγνωση τού ραδιοφώνου και την υιοθέτησε. Νοιώθοντας όμως υποχρεωμένος να ακούσει τη γνώμη μας σχετικά, ξεχνά και απλώς επαναλαμβάνει την έγκυρη γνώμη κάποιου άλλου και πιστεύει πώς στη γνώμη αυτή κατέληξε με τη δική του σκέψη. Φαντάζεται πώς οι λόγοι πού μας ανέφερε ήταν εκείνοι πού τού επέτρεψαν να διαμορφώσει αυτή τη γνώμη, αν όμως εξετάσουμε αυτούς τούς λόγους διαπιστώνουμε πώς προφανώς δε θα τον οδηγούσαν σ’ αυτό το συμπέρασμα σχετικά με τον καιρό αν δεν είχε σχηματίσει γνώμη εκ των προτέρων.

Ουσιαστικά είναι ψεύτικοι λόγοι, πού προορισμό έχουν να κάνουν τη γνώμη του να φαίνεται σαν απόρροια της σκέψης του. 'Έχει την αυταπάτη πώς διαμόρφωσε δική του γνώμη, στην πραγματικότητα όμως υιοθέτησε τη γνώμη μιας έγκυρης πηγής, χωρίς να αντιληφθεί τη διαδικασία αυτή. Πιθανόν να αποδειχτεί αλήθεια ότι είπε σχετικά με τον καιρό και να διαψευστεί ο ψαράς, αλλά στην περίπτωση αυτή δε θα είναι ή γνώμη «του» πού θα αποδειχτεί σωστή, έστω και αν ο ψαράς έπεσε έξω σχετικά με τη «δική του» γνώμη.

Το ίδιο φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί αν μελετήσουμε τη γνώμη των ανθρώπων σχετικά με ορισμένα θέματα, π. χ. την πολιτική. Ρωτήστε ένα μέσο αναγνώστη εφημερίδας τί φρονεί για ένα ορισμένο πολιτικό θέμα. Θα σας δώσει σα γνώμη «του» έναν λίγο -πολύ ακριβή απολογισμό των όσων έχει διαβάσει, παρ’ όλα αυτά όμως — και αυτό είναι το σημαντικό — πιστεύει πώς αυτό πού είπε είναι απόρροια της δικής του σκέψης. Αν είναι μέλος μιας μικρής κοινότητας, όπου οι πολιτικές απόψεις μεταδίνονται από τον πατέρα στο παιδί, η «δική του» γνώμη μπορεί να ελέγχεται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ όσο αυτός θα μπορούσε να φανταστεί σε μια δοσμένη στιγμή, από τη λανθάνουσα εξουσία ενός αυστηρού πατέρα.

H γνώμη ενός άλλου αναγνώστη μπορεί να είναι απόρροια της σύγχυσης- μιας στιγμής, τού φόβου μήπως φανεί απληροφόρητος και γι’ αυτό ή «σκέψη» είναι ή πρόσοψη ουσιαστικά, και όχι απόρροια φυσικού συνδυασμού εμπειρίας, επιθυμίας και γνώσεων. Το ίδιο φαινόμενο συναντιέται και στις αισθητικές κρίσεις. Το μέσο πρόσωπο πού επισκέπτεται ένα μουσείο και παρατηρεί έναν πίνακα διάσημου ζωγράφου, ας πούμε τού Ρέμπραντ, κρίνει πώς o πίνακας είναι ωραίος και προκαλεί εντύπωση. Αν αναλύσουμε την κρίση του, διαπιστώνουμε πώς o πίνακας δεν τού προκαλεί καμιά ιδιαίτερη εσωτερική αντίδραση, αλλά φρονεί πώς είναι ωραίος γιατί ξέρει πώς θα πρέπει να φρονεί πώς είναι ωραίος.

Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται επίσης σχετικά με την κρίση των ανθρώπων για τη μουσική, καθώς και σχετικά με τον τρόπο πού συλλαμβάνουν τις εικόνες. Πολλά πρόσωπα πού βλέπουν ένα περίφημο τοπίο, ουσιαστικά αναπαράγουν στη μνήμη τους εικόνες πού έχουν δει πολλές φορές, ας πούμε σε καρτ – ποστάλ, και ενώ πιστεύουν πώς «είδαν» το τοπίο, έχουν μπροστά στα μάτια τους τις εικόνες αυτές. Ή όταν είναι παρόντες σ’ ένα ατύχημα, βλέπουν ή ακούν τα γεγονότα όπως θα τα ήθελαν σε ένα ρεπορτάζ εφημερίδας. Στην πραγματικότητα, για πολλούς ανθρώπους μια εμπειρία πού γνώρισαν, ένα καλλιτεχνικό γεγονός ή μια συγκέντρωση στην όποια παραβρέθηκαν, παίρνει γι’ αυτούς τη διάσταση τού πραγματικού μόνο αφού διαβάσουν τα σχετικά στην εφημερίδα.

Η καταστολή της κριτικής σκέψης αρχίζει συνήθως από πολύ νωρίς. Ένα πεντάχρονο κοριτσάκι, π.χ., μπορεί να αντιληφθεί την ειλικρίνεια της μητέρας του είτε διαπιστώνοντες με οξυδέρκεια πώς, ενώ ή μητέρα μίλα συνέχεια για Αγάπη και φιλία, στην πραγματικότητα είναι ψυχρή και εγωίστρια, είτε με πιο ώμο τρόπο, παρατηρώντας πώς ή μητέρα του, ενώ διακηρύσσει συνέχεια την άμεμπτη ηθική της, τα έχει φτιάξει με άλλον. Το παιδί αισθάνεται τη διαφορά. Το αίσθημά του για τη δικαιοσύνη και την αλήθεια πληγώνεται και ακόμη, όντας εξαρτημένο από τη μητέρα του, ή όποια δε θα επέτρεπε κανένα είδος κριτικής, και έχοντας, ας πούμε, άβουλο πατέρα, στον όποιο δε θα μπορούσε να στηριχτεί, το παιδί αναγκάζεται να καταστείλει την κριτική του ικανότητα. Πολύ σύντομα δε θα παρατηρεί την ανειλικρίνεια ή την απιστία της μητέρας του. Θα χάσει την Ικανότητα να σκέφτεται κριτικά, αφού θα φαίνεται πώς είναι όχι μόνο άσκοπο αλλά και επικίνδυνο να τη διατηρεί οξυμένη. Από το άλλο μέρος στο παιδί εντυπώνεται o κανόνας πώς θα πρέπει να πιστεύει ότι ή μητέρα του είναι ειλικρινής και καθωσπρέπει και ότι ό γάμος των γονέων του ήταν πετυχημένος και θα είναι πρόθυμο να αποδεχτεί την Ιδέα αυτή σα να ήταν δική του.

Σε όλα αυτά τα παραδείγματα της ψευδοσκέψης το πρόβλημα είναι κατά πόσο η διαμορφωνόμενη γνώμη είναι απόρροια της σκέψης τού ατόμου, δηλαδή της δικής του δραστηριότητας. Το πρόβλημα δεν είναι αν είναι ή όχι σωστό το περιεχόμενο της γνώμης. 'Όπως ήδη αναφέρθηκε στην περίπτωση τού ψαρά πού προλέγει τον καιρό, ή γνώμη «του» μπορεί να είναι σφαλερή, και η γνώμη εκείνου πού επαναλαμβάνει αυτά πού του έβαλαν στο μυαλό του να είναι σωστή.

Η ψευδοσκέψη μπορεί επίσης να ευσταθεί και να στηρίζεται στη λογική. Ο ψευδοχαρακτήρας της δεν εμφανίζεται σε άλογα στοιχεία. Το θέμα αυτό μπορεί να μελετηθεί στις αιτιολογήσεις πού τείνουν να στηρίξουν ένα αίσθημα ή μια ενέργεια σε λογικά και ρεαλιστικά βάθρα, μολονότι καθορίζεται από παράλογους και υποκειμενικούς παράγοντες. Η αιτιολόγηση μπορεί να αντιφάσκει στα γεγονότα ή στους κανόνες της λογικής σκέψης. Συνήθως όμως είναι αυτή καθαυτή λογική. Στην περίπτωση αυτή ο παραλογισμός της βρίσκεται μόνο στο γεγονός πώς δεν είναι το πραγματικό κίνητρο της δράσης πού ισχυρίζεται πώς προκάλεσε.

Από το βιβλίο του Εριχ Φρομ «ο φόβος μπροστά στην ελευθερία»

Πηγή:


Αν και ζούμε ίσως την μεγαλύτερη επιχείρηση προπαγάνδας των συστημικών ΜΜΕ από την εποχή της χούντας, οι περισσότεροι Έλληνες συνεχίζουμε να ενημερωνόμαστε από την τηλεόραση και τα δελτία ειδήσεων των μεγαλύτερων καναλιών και εφημερίδων. Και το καταπληκτικό είναι ότι, όπως πολύ εύστοχα είχε πει ο Νίκος Κοτζιάς, οι περισσότεροι Έλληνες αναπαράγουν τις ειδήσεις των mainstream media παρόλο που δεν τις πιστεύουν!

Παραδόξως, άκουσα τους προβληματισμούς των Μπαντιού και Κοτζιά μέσα από συνεντεύξεις και παρουσίες τους στην τηλεόραση. Διότι η συσκευή προπαγάνδας έχει μερικές φορές και καλά πράγματα για να δεις και να ακούσεις. Παραδόξως, υποστηρίζω ότι πρέπει να βλέπουμε τις ειδήσεις των καλοπληρωμένων μεγαλοδημοσιογράφων και τις στημένες τηλεοπτικές τους εκπομπές, όχι βέβαια για να αναπαράγουμε αυτά που λένε, αλλά για να εκπαιδευτούμε ώστε να ξεσκεπάζουμε τα ψέματα, τις υπερβολές και τις αντιφάσεις τους. Και δεν χρειάζεται κανείς να είναι ιδιαίτερα έξυπνος για να το κάνει. Απλά χρειάζεται να επιστρατεύσει την κοινή λογική και να επαναφέρει την κριτική σκέψη. Διότι με τη βοήθεια της κριτικής σκέψης που σήμερα είναι σχεδόν νεκρή, θα καταλάβουμε ότι αυτός ο κυνικός πραγματισμός είναι μια τρέλα, ότι ο ψευδοορθολογισμός τους είναι όντως ψεύτικος και στην ουσία πρόκειται για παραλογισμό. Έτσι θα αρχίσουμε τον πόλεμο ενάντια στο "1984" που ζούμε σήμερα.


Διαβάστε ακόμα:

Comments

Popular posts from this blog

Confirmed: Alex Jones' popularity rises after Infowars banning from social media

globinfo freexchange
We wouldn't expect to be confirmed so fast on this.
A few days ago in the article IT and social media supergiants have just made Alex Jones a hero in the eyes of the ultra-conservative audience, we wrote that Alex Jones' wet dream has just become reality thanks to the combined move by Facebook, Apple, YouTube and Spotify to ban Infowars. These private IT and social media companies couldn't give a better gift to him right now. At a time where Infowars was going through a saturated period according to the best scenario, the corporate giants actually saved it with that stupid(?) strategy.
Suddenly, a corporate branch of the liberal establishment gave real value to Alex Jones' awful performance, pretending to be the 'anti-establishment' hero - just like Donald Trump - and made him a real hero in the eyes of the ultra-conservative audience that has been brainwashed by his absurd conspiracy theories.
Only a couple of days later, Kyle Kulinski of the…

Corporate media begin typical operations to make progressives comply with the establishment

The operations will multiply and become more aggressive towards 2020
globinfo freexchange
Corporate media of the ultra-conservative side made already a ridiculous attempt to present Alexandria Ocasio-Cortez as totally unreliable. In the video, TYT hosts analyze very well the specific strategy followed by Conservative Review TV.
The strategy is quite simple: you create a fake video, you upload it on social media and after being watched by thousands you admit that it was created for satire purposes. Yet, the propaganda will be definitely effective because only a small portion will notice that this was satire. Most of the viewers (especially from the conservative audience that has been heavily brainwashed for decades to love corporate America and believe whatever comes from the Fox apparatus) will believe whatever transmitted from the ultra-conservative propaganda machine.
But the corporate media of the liberal side have a very big problem right now. It is almost impossible to start an open …

While you've been occupied with that Infowars-banning story, the establishment machine already started a covert censorship operation against leftist independent media

globinfo freexchange
Developments are coming like storm. Just when the prediction that Infowars banning will actually strengthen Alex Jones' popularity became true, it seems that our second 'prophecy' (and prediction by many progressives), also becomes true. According to this, Infowars banning will be used as a blueprint by the establishment machine to shutdown progressive independent media and voices, based on that 'fake news' narrative.
We wrote that a corporate branch of the liberal establishment gave real value to Alex Jones' awful performance, pretending to be the 'anti-establishment' hero - just like Donald Trump - and made him a real hero in the eyes of the ultra-conservative audience that has been brainwashed by his absurd conspiracy theories.
Max Blumenthal speaks with Aaron Mate and gives details about Alex Jones' dark role in the whole story:
Alex Jones has always served establishment priorities. First, by taking the 9/11 truth movement, whi…

‘I knew and approved the assassination of Maduro’ claims TV show host

globinfo freexchange
Peruvian journalist Jaime Bayly claimed in his TV show Bayly, that he was aware and had personally approved the attempted assassination of Venezuelan President Nicolas Maduro.
"My reliable sources have called me and told me 'on Saturday we will assassinate Maduro' and I told them 'do it'," he said in his show and added: "When they asked me if I would condemn their move I replied that if they want I can buy them another drone."
Referring to Maduro, the journalist called him to be on alert. "My friends," he said, "are very capable, they have already scared you and there are more to come".
In a press conference, Maduro wondered how it is possible a host of a show in the US stating openly that he was aware of the attempted assassination.
Info from:
https://info-war.gr/gnoriza-kai-enekrina-ti-dolofonia-madoyro-ischyrizetai-paroysiastis-sto-maiami/

Meanwhile, Venezuelan Attorney General, Tarek William Saab, announced Wedn…

How normal human behavior became a false mental disorder epidemic

globinfo freexchange
In the early nineties, an epidemic of mental disorder was sweeping America and Britain. It had been uncovered by a new system for identifying disorders. Psychiatry had been attacked for relying on the personal and fallible judgement of psychiatrists.
But instead, a new objective method based on checklists had been invented. These listed only the objective symptoms, and deliberately did not enquire into why the individuals felt an anxiety. In the late 80s, nationwide surveys had revealed an incredible picture: more than 50% of Americans suffered from mental disorders.
But at the very same, the drug companies had announced that they had created a new type of drug, called an SSRI, which they claimed, targeted the circuits inside the brain that were causing these malfunctions. The SSRIs were marketed under names like "Prozac". What they did was alter the amounts of serotonin that flowed across the circuit connections within the brain, and they readjusted the …

The US empire was always conducting trade wars that even included deliberately created cartels

globinfo freexchange
Donald Trump is using his trade wars to support the part of the US capital that has heavily lost from free trade globalization, which is more powerful than ever in our days. This is also part of the Trump agenda to persuade Americans for his "patriotic devotion" based on his "America First" slogan.
The reality is that the US empire was always conducting trade wars that included not only tariffs on specific products, but even deliberately created cartels.
In the early 90s the Clinton administration uncritically adopted the neoliberal doctrine from Ronald Reagan and continued the big fraud against the majority of the Americans.
On the one hand, the Clinton administration was selling the big fairy tale of neoliberalism to the American public: free market capitalism would bring prosperity for all through that trickle-down fiasco. And it was translated, as always, in further cuts in public spending - more tax-cuts for the super-rich. On the other hand, …

Retired US army colonel implies that a war with Iran could start with a Vietnam-type false flag operation

globinfo freexchange
After Tucker Carlson brought additional embarrassment to the pseudo-Left warmongering liberals with his anti-war positions, he tried to make Trump appear, more or less, as a kind of peace defender. He was joined by Douglas Macgregor, a retired US Army Colonel.
Both Carlson and Macgregor attempted to blame Trump's warmongering officials and the war lobby for the fact that another devastating war, this time with Iran, becomes more and more possible. The truth is slightly different because Trump has enormous responsibilities for this development too. He was from the start very hostile against Iran, he did everything in his power to kill the Iran nuclear deal and put the most bloodthirsty, anti-Iran neocons in key positions.
Yet, it would be worth to focus on a peculiar statement by Macgregor at the end of this short interview. As he said:
           You and I know that there are lot of people who would welcome conflict with Iran, that's obvious. I think the presi…

Why the rapidly escalating and most disgusting propaganda against Jeremy Corbyn is actually a good sign

failed evolution
In the UK front, the liberal establishment machine is escalating its propaganda campaign against Jeremy Corbyn through that 'anti-Semitic' smearing. In reality, his only 'crime', of course, is that he is too lefty for the totally-occupied-by-neoliberalism Britain.
After the collapse of that ridiculous Skripal case - that ended to an embarrassing fiasco for the Western clowns - the establishment machine in the UK gave up its campaign to smear Jeremy Corbyn as a Russian stooge.
The new 'brilliant strategy' of the establishment tools is simply to paint Jeremy Corbyn as 'anti-Semite'. Which is actually the permanent smearing by the mainstream media and the liberal political center - many have been bought by the Israeli lobby- against anyone who has the ‘audacity’ to condemn the Israeli crimes against Palestinians.
The logical leap in this case is literally ridiculous: if you condemn the Israeli crimes against Palestinians, immediately means tha…

WikiLeaks paper shows France & UK pioneers behind Libya breakup

On March 16, 2016 WikiLeaks launched a searchable archive for over 30 thousand emails & email attachments sent to and from Hillary Clinton's private email server while she was Secretary of State. The 50,547 pages of documents span from 30 June 2010 to 12 August 2014. 7,570 of the documents were sent by Hillary Clinton. The emails were made available in the form of thousands of PDFs by the US State Department as a result of a Freedom of Information Act request. More PDFs were made available on February 29, 2016, and a set of additional 995 emails was imported up to February 2, 2018.
globinfo freexchange
A letter from Clintons' top advisor Sidney Blumenthal to Hillary Clinton in early March, 2012, reveals that two of the Western neocolonial powers, France and UK, were trying to breakup Libya in order to secure a privileged place upon the Libyan corpse for their big companies. It appears that both Sarkozy and Cameron, as well as their intelligence services, were working closely…

The financial system of chaos: no one can tell the 'when', 'where' and ‘how’ of the next financial meltdown

globinfo freexchange
In previous article we wrote that, the last mutation of capitalism, which has started about four decades ago, appears to contain the tools of its final demolition. Financial capitalism, accompanied with the corresponding neoliberal ideology, created a deeply unequal and unstable system.
Another study by The Democracy Collaborative comes to confirm that we live in the most unstable times, where financial crises become more frequent and more devastating. According to the study:
It appears that, contrary to the great moderation theory, the occurrence of financial crises has been accelerating in the neoliberal era.
An important 2001 paper by a number of economists from Rutgers, Berkeley, and the World Bank found that "since 1973 crisis frequency has been double that of the Bretton Woods and classical gold standard periods and is rivaled only by the crisis-ridden 1920s and 1930s. History thus confirms that there is something different and disturbing about our age.&qu…